Kazimierz Funk – ojciec witamin, Polak, który odmienił świat zdrowia i urody!

Dziś sięgamy po witaminy jak po codzienny rytuał: w kremach, suplementach, maskach do twarzy i włosów. Ale czy wiesz, komu zawdzięczamy samo pojęcie „witamina”? Poznaj Kazimierza Funka – polskiego biochemika, który na początku XX wieku dokonał przełomu, który do dziś wpływa na nasze zdrowie i urodę.

Kim był Kazimierz Funk?

Kazimierz Funk już od najmłodszych lat wyróżniał się ponadprzeciętnymi zdolnościami. Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej w Warszawie. Jego ojciec był lekarzem, co prawdopodobnie miało wpływ na wybór ścieżki zawodowej młodego Kazimierza. Początkowo kształcił się w Warszawie, ale z powodu ograniczeń dla Żydów w Imperium Rosyjskim (w tym ograniczeń dostępu do uniwersytetów), zdecydował się kontynuować edukację za granicą.

W wieku 18 lat wyjechał do Szwajcarii, gdzie rozpoczął studia na Uniwersytecie w Genewie. Szybko przeniósł się jednak na Uniwersytet w Bernie, gdzie studiował chemię organiczną. Tam, w wieku zaledwie 23 lat, obronił doktorat z chemii – co już samo w sobie było wyjątkowym osiągnięciem.

Kazimierz Funk w laboratorium, 1953,Nowy Jork, fot. Bettmann Archive/Getty Images

Po doktoracie Funk nie zatrzymał się w jednym miejscu. Edukacja była dla niego procesem ciągłym – pracował naukowo i studiował dalej w Paryżu, Londynie i Berlinie, ucząc się od najwybitniejszych uczonych swoich czasów. Interdyscyplinarne podejście, jakie zdobył dzięki pracy w wielu ośrodkach, pozwoliło mu połączyć chemię, medycynę i fizjologię – co zaowocowało jego późniejszymi odkryciami. 

Odkrycie „vita-min”

Na początku XX wieku naukowcy zaczynali dostrzegać, że oprócz białek, tłuszczów i węglowodanów, w pożywieniu muszą znajdować się inne, tajemnicze składniki niezbędne do życia. Kazimierz Funk był jednym z pierwszych badaczy, którzy podjęli się rozwiązania tej zagadki.

W 1910 roku Funk rozpoczął pracę w Instytucie Listera w Londynie. Zainteresowały go badania nad chorobą beri-beri, która powodowała paraliż i śmierć – szczególnie wśród osób żywiących się głównie oczyszczonym ryżem. Funk zauważył, że problem nie leży w obecności toksyn, ale w braku pewnego składnika, który naturalnie występował w łuskach ryżu.

Wyizolował substancję, którą nazwał „witaminą” – od łacińskiego vita (życie) i amine (związku chemicznego zawierającego grupę aminową). Pierwszą odkrytą witaminą była witamina B1 (tiamina). To był przełom – Funk jako pierwszy postawił hipotezę, że istnieje więcej takich związków, których niedobór prowadzi do chorób.

W 1912 roku Funk po raz pierwszy użył słowa „vitamine”. 

Teoria braków i nowa nauka

Funk zaproponował nową teorię: choroby, takie jak beri-beri, szkorbut, pelagra czy krzywica, nie są wywoływane przez infekcje, ale przez niedobory konkretnych składników odżywczych. To było absolutnie rewolucyjne podejście w jego czasach. Dziś nazywamy to „awitaminozami” lub „hipowitaminozami”.

Jego badania dotyczyły m.in.:

• Witaminy B1 (tiaminy) – zapobiega beri-beri i wspiera układ nerwowy i metaboliczny. W kosmetyce wspiera mikrokrążenie i działa antyoksydacyjnie.

• Witaminy B2 (ryboflawiny) – wspomaga metabolizm i zdrową skórę

• Witaminy B3 (niacyny) – chroni przed pelagrą

• Witaminy D – związanej z zapobieganiem krzywicy

• Witaminy A, E, K – cała gama witamin została opisana i zbadana dzięki fundamentom, które stworzył Funk. Dziś każda z nich ma swoje miejsce w kosmetykach: nawilżają, regenerują, wzmacniają barierę ochronną skóry i włosów.

• Witaminy C –  choć nie odkrył jej sam, Funk udowodnił, jak ważna jest w zapobieganiu szkorbutowi. Dziś wiemy, że rozjaśnia skórę, stymuluje produkcję kolagenu i chroni przed starzeniem.

Kazimierz Funk – genialny umysł i światowa kariera

Po I wojnie światowej Funk przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował badania w renomowanych instytutach naukowych – m.in. w Rockefeller Institute. Założył też własne laboratorium badawcze i skupił się na badaniach nad innymi witaminami, hormonami, a także nad cukrzycą i nowotworami. Interesowały go nie tylko niedobory składników odżywczych, ale także ich potencjalna rola w leczeniu i zapobieganiu chorobom cywilizacyjnym.

Co ciekawe, Funk był również jednym z pionierów badań nad hormonami tarczycy i insuliną – długo przed tym, zanim leczenie cukrzycy stało się powszechnie dostępne.

Zasługi dla świata i niedocenienie w Polsce

Choć Funk zdobył międzynarodowe uznanie i pracował w najbardziej prestiżowych ośrodkach badawczych, przez wiele lat pozostawał stosunkowo mało znany w Polsce. Dopiero po jego śmierci zaczęto w pełni doceniać, jak wielkie znaczenie miały jego odkrycia dla światowej medycyny i dietetyki.

Warto podkreślić, że Kazimierz Funk był nominowany do Nagrody Nobla – chociaż jej nigdy nie otrzymał, jego prace do dziś są fundamentem współczesnej nauki o żywieniu.

Ciekawostki o edukacji i działalności naukowej Funka

1. Mówił biegle w kilku językach, w tym po polsku, francusku, niemiecku i angielsku – co umożliwiło mu naukę i publikacje w różnych krajach.
2. Obronił doktorat w wieku 23 lat, co było wyjątkowym osiągnięciem nawet jak na standardy początku XX wieku.
3. Nie miał stałego miejsca pracy – był typowym naukowcem-wędrowcem, który uczył się i pracował w najważniejszych ośrodkach Europy i USA.
4. Wiedzę z chemii łączył z medycyną i fizjologią, co było innowacyjne – w jego czasach dziedziny te były jeszcze silnie rozdzielone.
5. Był pionierem koncepcji suplementacji diety, zanim jeszcze termin „suplement diety” trafił do codziennego użycia.
6. Uważał, że niedobory żywieniowe mogą wywoływać choroby, co wówczas było sprzeczne z powszechną opinią – dziś to podstawa nauk o żywieniu i kosmetologii.
7. Był wielokrotnie nominowany do Nagrody Nobla, choć nigdy jej nie otrzymał – przez lata pozostawał w cieniu innych badaczy.

Dlaczego warto o nim pamiętać?

Kazimierz Funk nie tylko wprowadził do nauki pojęcie witaminy – zainspirował kolejne pokolenia badaczy do poszukiwania, jak mikroelementy wpływają na zdrowie i wygląd. Dzięki niemu dziś możemy świadomie sięgać po produkty, które nie tylko pielęgnują, ale i odżywiają naszą skórę i włosy.

Kazimierz Funk to nie tylko postać z podręczników do biologii. To człowiek, bez którego współczesna kosmetologia i dietetyka nie wyglądałyby tak samo. Warto pamiętać, że każda witamina w Twoim serum czy kremie ma swoją historię – i często zaczyna się właśnie od tego genialnego Polaka.

Poznaj pełną ofertę suplementów >